…bo jak inaczej nazwać umiejętność takiej manipulacji opakowaniem, by na pierwszy (a nawet drugi) rzut oka sprawiało wrażenie identycznego z porównywanym, a zawierało aż 25 procent (1/4!) produktu mniej? O to idealny przykład.

Czy można łatwo uwierzyć, patrząc na te dwa jogurty, że ten po lewej, którego wysokość jest niższa o zaledwie trzy milimetry (na fotografii dochodzi jeszcze perspektywa i kąt padania wzroku – to są trzy milimetry!)…

Frontem do tłumu: 3 milimetry różnicy w wysokości!

a patrząc z góry, którego średnica wieczka nie jest mniejsza nawet o milimetr lub różni się praktycznie niezauważalnie…

Patrząc z góry: Brak różnicy w średnicy?

…zawiera w sumie aż o 130 gramów jogurtu mniej? Czyli siedemdziesiąt pięć procent zawartości jogurtu drugiego?

Konia z rzędem temu, kto jest w stanie takie subtelne różnice wychwycić, gdy na podjęcie decyzji o tym, czy weźmie ten, czy tamten jogurt, poświęca jakieś pół sekundy!

Downsizing jest tak wszechobecny w naszym życiu i otacza nas tak dokładnie, że chyba już powoli nauczyliśmy się z nim żyć. Przywykliśmy do manipulacji, w których dwa podobnie wyglądające opakowania różnią się zawartością. Ale są to różnice zwykle pięć, może dziesięć, rzadko kiedy piętnaście procent. Lecz, by w praktycznie identyczne pudełko wsadzić jedną czwartą produktu mniej to już prawdziwa magia. I wyjątkowa wredność zarazem!

Pomyśl o tym, gdy następnym razem będziesz myśleć o zakupie jakiegoś produktu firmy Danone…

Oto fragmenty listu wysłanego przez śląski oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który otrzymał niedawno (!) jeden z redaktorów naszego serwisu. Wraz z jego dość dowcipnym komentarzem.

Z góry przepraszam za fatalną jakość fotografii, ale w jedynym momencie, gdy mogłem sfotografować to pismo (dlaczego – dłuższa historia i nie na temat), dysponowałem tylko aparatem wbudowanym w komórkę, a pora była późna. Co trzeba, to jednak widać, choć w niskiej jakości.

Niedawno (!) otrzymałem od kochanego ZUSu zestawienie składek wpłaconych przez moich pracodawców na poczet mojej przyszłej emerytury w okresie… 2009 r.! Tak, tak – Zakład Ubezpieczeń Społecznych potrzebował roku czasu na przygotowanie listy składającej się z trzech pozycji!

List z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Początkowo myślałem, że to zwykła literówka, czeski błąd i chodzi o zestawienie za miniony rok (2010). Lista wpisów (oraz przypomnienie sobie, że faktycznie zestawienia za 2009 wcześniej nie otrzymałem) ujawniły bolesną prawdę. ZUS potrzebował trzystu sześćdziesięciu pięciu dni na przygotowanie informacji o trzech wpłatach, jakie w 2009 roku dokonały na poczet mojej emerytury dwie instytucje.

Jakby tego było mało, spojrzałem na kopertę i…

Przednia strona koperty

…okazało się, że jakiejś Pani Fruzi X w tymże kochanym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych upłynęło kolejne osiemnaście dni na arcytrudnym zajęciu, jakim było włożenie tego pisma do koperty!

No i na koniec trzeci element układanki, czyli tylna strona koperty, która mówi, że…

Tylna strona koperty

…innej jakiejś pani Fruzi Y (a może tej samej) kolejne dziesięć dni zabrało pewnie jeszcze trudniejsze zadanie, polizania koperty, zaklejenia jej i dostarczenia na pocztę.

W całej tej historii, która ma wydźwięk zabawny, ale faktycznie jest absurdalną ironią, najlepiej wykazała się tak często krytykowana Poczta Polska, której dostarczenie listu zajęło tylko trzy dni. Tym samym cały cykl się zamkną i dzięki niebywałej, niewymownej i nieopisanej wydajności polskich służb i urzędów po dokładnie trzystu dziewięćdziesięciu sześciu dniach od zakończenia 2009 roku miałem możliwość poznania, o ile wzrosła moja przyszła emerytura.

Po prostu brak słów! Włos się na głowie jeży!

A może ZUS bierze mnie na przetrzymanie? Może liczą na to, że kopnę w kalendarz zanim otrzymam zawiadomienie o przyznaniu mi tej nieszczęsnej emerytury? Ciekawe, czy tak głośno i szumnie zapowiadania modernizacja strony internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która ma podobno kosztować czterysta milionów złotych (tak, tak – to nie pomyłka… milionów!) cokolwiek przyspieszy?

Może dzięki temu będziemy otrzymywać zestawienia wpłat na poczet naszych emerytur już po pół roku czasu od zakończenia danego roku? Chociaż, z drugiej strony… jeśli wziąć pod uwagę, że do uzyskania obecnego stanu potrzebowaliśmy na przełomie 1999/2000 roku wydać prawie cztery miliardy złotych na komputeryzację ZUSu, to nie spodziewałbym się jakichś specjalnych rewelacji po tych marnych czterystu milionach, które są ledwie jedną dziesiątą kwoty już wydanej…

Oto treść nadesłanego e-maila:

Właśnie odebrałem maila z jakże zachęcającym tematem, że czeka na mnie 50zł. Niby nie są to kokosy ale zawsze się przyda trochę kasy na piwo ;p Mail jak to inne z takimi tematami już miał wylądować w koszu, ale postanowiłem sprawdzić kto jest tak szczodry i chce mi dać te pieniądze.

Tym „dobroczyńcą” okazał się MyDeal.pl. Oprócz tematu już od samego początku maila po oczach bije ogromny napis sugerujący wygranie 50zł za wzięcie udziału w ich ankiecie (i pewnie podanie mojego maila – co się okaże później).

Nawet kliknąłem na link z maila i moje podejrzenia okazały się prawdziwe. Faktycznie ankieta była krótka, na końcu trzeba podać maila, pod nią są 3 checkboxy:

• zgoda na przetwarzanie danych osobowych zgodnie z regulaminem (brak linka do niego!),
• zgoda na otrzymywanie większej ilości spamu,
• akceptacja regulaminu (fajnie jest akceptować coś, czego nawet nie ma się szans przeczytać!).

Oczywiście bez zaznaczenia wszystkich nie można wysłać odpowiedzi i wygrać (jak to napisano na samym początku maila) 50zł. Gdy już się dotrze do końca treści przesłanej w mailu wiadomości okazuje się, że jest to tylko szansa na wygranie tych 50zł, oczywiście nie trzeba być członkiem Mensy aby się tego domyślić.

Przy okazji po zaznaczeniu wszystkich checkboxów i podaniu maila (mój był w stylu lkfns;zlnvoae@ls324f.pl) dostajemy komunikat o założeniu konta w tym serwisie (kurcze jakie to wszystko proste i jak dbają o naszą wygodę minimalizując wszelkie formalności). Tylko czemu nigdzie wcześniej nie ma żadnych ostrzeżeń, że od razu będziesz miał założone konto u nich ???

P.S.: Założę się, że procedura zlikwidowania konta nie jest już taka prosta!

Oraz dołączone do niego zrzuty ekranu:

Na początku mowa o udziale w badaniu...

...które magicznie zmienia się w rejestrację konta!

Komentarz: Konieczność zaakceptowania regulaminu bez możliwości zapoznania się z jego treścią oraz zakładanie konta użytkownika w wyniku wzięcia przez niego udziału w ankiecie, bez uprzedzania go o tym fakcie – to wszystko działania na granicy prawa polskiego lub wręcz niezgodne z nim. Trudno uwierzyć, że serwis tej klasy, co MyDeal.pl pozwolił sobie na wpadkę techniczną, więc należy założyć, że to świadome działanie o charakterze manipulacyjnym.

Drugim powodem przypominania tego tekstu jest nowa pseudo-pro-ekologiczna obecna moda na kupowanie żarówek LED. Które działają jeszcze krócej i są tak naprawdę jeszcze mniej ekologiczne. Jednak potęga manipulacji, lobby i marketingowego oszustwa jest w stanie pokonać naprawdę wszystko.

Zapraszamy więc — tekst „Świetlówka kompaktowa, czyli my ekofrajerzy”, autorstwa eko-frycz, na stronach Koszalin7.pl.

Kto nie zna numeru z promocjami opartymi o tzw. przekreśloną cenę? Cena przed (niby przed promocją) nigdy nie istniała! To zawsze wyssany z palca produkt marketingowców, którzy naiwnie wierzą, że klienci ich marketów są aż tak głupi. Ale złapanie oszusta za rękę, czyli uzyskanie namacalnych dowodów przekrętu to już nie lada sztuka! Nam się to udało, dzięki użytkownikowi Greg.

Oto cena za notebook HP Compaq Presario CQ62 w jednym z marketów Real w zeszłym tygodniu…

HP Compaq CQ62 tydzień temu...

…i wczoraj:

HP Compaq CQ62 dziś...

Proszę zwrócić uwagę na cenę wyjściową do rzekomej promocji! Uważny obserwator z pewnością zauważy, że ta stara etykieta prawdopodobnie ciągle tam jest. Oszustom nie chciało się nawet wyjąć i zniszczyć dowodów swojego oszustwa!

Jak to pięknie podsumował autor dowodów tego przekrętu: „A podobno tylko sklep nie dla idiotów robił takie numery”! :]

I jeszcze drobne wyjaśnienie. W tego rodzaju manipulacjach wykorzystuje się narzędzie wpływu, jakim jest zasada kontrastu, która ogólnie mówi, że chudy wydaje się być chudszy, gdy go postawić koło grubego, niż wydawałby się, gdyby stał sam. Zaś w tym przypadku — cena promocyjna wydaje się być znacznie niższa, gdy ją podać wraz z rzekomą ceną poprzednią (bez promocji), nawet jeśli ta stara jest zwyczajnie wyssana z palca, niż gdyby podać ją samą.

A teraz właściwy temat. Przyzwyczailiśmy się do tego, że media eksploatują poza granice dobrego smaku i dobrego smaku regułę niedostępności poprzez cięcie, reżyserowanie i zmienianie wszelkiego rodzaju zapowiedzi, wstępniaków, skrótowców, tytułów itp. Element wprowadzający sugeruje jedno (najczęściej totalnie zmanipulowany przekaz nastawiony na podgrzanie emocji i wywołanie zaciekawienia do dalszej lektury), a właściwy przekaz okazuje się być burzą w szklance wody lub w ogóle informacją na inny temat albo wprost udowadniającą, że wprowadzenie było oszustwem mającym jedynie zaciekawić.

Do tej pory w mediach internetowych stosowano w tym celu głównie słowo. Dziś Wirtualna Polska udowodniła, że można posłużyć się równie dobrze obrazem.

Do godziny 10:00 dzisiejszego dnia, na głównej stronie portalu, w zajawce wiadomości pojawiał się fragment artykułu „Wydarzenia, które wstrząsnęły światem – zobacz zdjęcia”. Reklamowano go przy pomocy fotografii ukazującej prawdopodobnie fragment masowego grobu i pochowane w nim murzyńskie dziecko (trudno o bardziej wstrząsającą fotografię):

Manipulacja fotografią w WP

Prawdopodobnie, bo we właściwym artykule, fotografia ta nie pojawia się wśród czternastu tam prezentowanych! Czytelnik nie ma więc bladego pojęcia, jakiego to wstrząsającego wydarzenia była ona dowodem. I czuje się po raz kolejny zrobiony w konia. Zainteresowano go dość szokującą fotografią, która znów okazała się być oszustwem i zapowiedzią czegoś, czego nie istnieje.

Dziękujemy ci, Wirtualna Polsko, za dostarczenie nam kolejnego pięknego przykładu, jak łatwo i chętnie manipulujesz swoimi odbiorcami i jak nisko sobie ich cenisz, serwując im tak żenujące oszustwo!

Z artykułu na pewno warto zacytować poniższą informację:

Konsumenci, którzy uważają, że zostali wprowadzeni w błąd, mogą skorzystać z pomocy m.in. rzeczników konsumentów, bezpłatne porady są udzielane pod numerem 0 800 800 008.

Więcej na ten temat we właściwym artykule na WP.

Dla osób, które nie natrafiły na reklamę loterii, prezentujemy go poniżej:

Loteria, w której niby wystarczy tylko wysłanie pustego SMSa...

Ładnie uśmiechnięty Zygmunt Chajzer zachęca do brania udziału w oszustwie. Co na to reguła wzajemności — patrz ten wpis. Ciekawe, czy gaża, jaką zainkasował za udział w tej reklamie (podobnie, jak w cytowanym wpisie Paweł Deląg, za udział w Milionerii) będzie mu rekompensować stratę popularności z tytułu otwartego naciągania swoich fanów?

Tym razem „zabawa” polega na wysłaniu darmowego SMSa, który aktywuje usługę pobierającą z konta użytkownika prawie pięć złotych dziennie. Ponieważ, jak twierdzą autorzy oryginalnego artykułu, informacja o tym jest dość dobrze ukryta w regulaminie pesudo-promocji, można pokusić się o stwierdzenie, że jest to obciążanie kosztami osób nieświadomych tego faktu, czyli kradzież.

Mechanizm bardzo przypomina aktywację usług w różnych serwisach przy pomocy karty kredytowej. Kupujesz jednorazową usługę (np. miesięczny dostęp do serwerów słynnej gry World of Warcraft), a po miesiącu okazuje się, że tak naprawdę aktywowałeś zgodę na comiesięczne obciążanie karty opłatą za kolejny miesiąc korzystania z usługi. Aż do odwołania. Różnica polega na tym, że przy tego rodzaju serwisach dość wyraźnie jest to napisane (drobnym drukiem ale w okolicach formularza służącego do aktywacji usługi), Era zaś skrzętnie ukryła to w regulaminie i pod przykrywką rzekomej promocji. Oczywiście próżno szukać informacji o tym w materiałach reklamowych!

Smaczku sprawie dodaje fakt, że niektórzy donoszą iż mechanizm rezygnacji z usługi nie działa. Po wysłaniu odpowiedniego SMSa, opłaty nadal są naliczane.

Długo można dyskutować na temat moralności i uczciwości organizowania takich konkursów. Faktem bezsprzecznym pozostaje, że o obecnej pseudo-loterii Ery huczy cały polski Internet, a reakcje w zdecydowanej większości przypadków są negatywne. Era może poważnie się na tym przejechać. Utrata zaufania klientów i przejście do konkurencji (wynikające z działania wzajemności negatywnej) może kosztować ją znacznie więcej, niż zysk z takiego konkursu.

Jeszcze raz polecamy lekturę artykułu pod tytułem „Era okrada swoich klientów”, na podstawie którego powstał niniejszy wpis.

Albo z powodu relatywnej nowości oferty albo z innych względów do licytacji dostępny jest tylko jeden przedmiot. Licytacja polega na wysłaniu SMSa (kosztującego 2,44 PLN z VAT) zawierającego w treści cyfrę od 1 do 5 oznaczającą o ile punktów dany użytkownik przebija bieżącą ofertę.

Pierwsze kanciarstwo znajdujemy w zdaniu:

Uwaga: jeśli w ciągu ostatnich 120 sekund od planowego zakończenia aukcji zostanie złożone jakiekolwiek przebicie, to przedłuża ono czas trwania aukcji o kolejne 120 sek.

Które należy rozumieć: „Jeślibyśmy zarobili zbyt mało na danej ofercie, to zawsze mamy otwartą tylną furtkę, by ponabijać naiwnych w butelkę przez kilka dodatkowych godzin”. Niestety (dla nas) mechanizm aukcji Payback w Oragne jest tak skonstruowany, że organizatorzy nie mają szansy stracić na tym interesie. Można to zrozumieć przyglądając się zakończonym aukcjom.

Weźmy losowo wybraną, licytację telefonu Samsung Omnia II i800. Zwycięzca aukcji wygrał go za… 4323 punkty Payback.

Załóżmy, że zdecydowana większość osób podbijała o 4 punkty, co jest i tak uproszczeniem na korzyść organizatora, bo analiza bieżących i zakończonych aukcji ujawnia, że większość ofert to podbicie o jeden punkt. Ale dla uproszczenia obliczeń załóżmy, że jednak większość osób licytowała po cztery punkty, co daje nam prawie 1100 zgłoszonych ofert. Każda po 2,44 zł, czyli do kieszeni Orange wpadło 2684 zł! Najtańszy taki telefon (nowy) na Allegro kosztuje 1000 zł, co daje Orange na dzień dobry czysty zysk w wysokości 1500 zł lub obrót na poziomie 250% ceny urządzenia.

Nie możemy jednak zapominać, że do tego należy doliczyć punkty Payback, na których zdobycie konsumenci wydają od złotówki do nawet dziesięciu złotych za każdy punkt*! Oraz fakt, że Orange jest operatorem komórkowym, co oznacza, że 100% wpływów z SMSów trafia do jego kieszeni (brak firm pośredniczących w usłudze PremiumSMS), a takie telefony zwykle dostaje za kilkaset złotych lub — jeśli uda się ich producenta ładnie oczarować — to nawet za złotówkę lub za darmo, jako demonstrację oferty!

Z punktu widzenia socjotechniki mamy tu przede wszystkim mieszankę reguły niedostępności i reguły dowodu społecznego. Pierwsza to przede wszystkim niewiedza, ile będzie ostatecznie kosztował produkt. Oraz magicznie naiwne założenie, że z pewnością mniej niż w sklepie, co czyni ofertę ulotną, wyjątkową i niepowtarzalną — esencja tej reguły. Druga reguła to chyba oczywisty owczy pęd. Każdy z uczestników zakłada, że za jednego SMSa wartego 2,44 zł (no, dobra — za kilka takich SMSów) może dostać przedmiot warty wielokrotnie więcej (dokładnie czterystukrotnie więcej). Ponieważ takich naiwnych jeleni są setki, jeśli nie tysiące, organizator zbiera kokosy.

Wracając do komentarza uczestnika ze wstępu. Choć organizacja konkursu na takich zasadach to czyste kanciarstwo i bezczelne wykorzystywanie naiwności uczestników, to jednak fakty pozostają faktami. Orange i Payback to maszynki do zarabiania pieniędzy i takimi mają pozostać. To my sami jesteśmy winni, że tak łatwo dajemy się robić w konia. Odpowiedź na odwieczne pytanie dlaczego inni nami manipulują brzmi niezmiennie tak samo: bo im na to pozwalamy!

* Payback to zwykły program lojalnościowy, a takie mają prawie pięćdziesiąt lat historii. I odkąd przyglądają im się naukowcy, wszyscy zgodnie wyciągają ten sam wniosek: zmieniamy swoje przyzwyczajenia po wpływem programów lojalnościowych i kupujemy inne przedmioty oraz więcej, nie z potrzeb konsumenckich, ale z chęci nabicia sobie jak największej ilości punktów w takim programie.

Przykładowo. Konsument kupuje w grudniu opakowanie płatków śniadaniowych, skuszony konkursem w którym może wygrać wycieczkę. Po odklejeniu naklejki konkursowej okazuje się, że konkurs zakończył się miesiąc wcześniej. W świetle obowiązujących przepisów, jeśli konsument kupił produkt za normalną cenę, został oszukany. Obowiązkiem sprzedawcy było bowiem znaczne obniżenie ceny, aby zrekompensować fakt, że wielu klientów możne wybrać produkt jego, zamiast konkurencji, tylko skuszonych reklamą konkursu lub promocji, które w efekcie okazują się być bezwartościowe.

Zdecydowana większość polskich producentów i sprzedawców woli udawać, że przepis nie istnieje i korzystać z niewiedzy konsumentów. Obecnie zdarzają się jedynie nieliczne przykłady respektowania tych praw. Na przykład producent napoju energetyzującego Tiger zaczął sprzedawać go w czteropakach 3+1 gratis w momencie, gdy minął termin zgłoszeń w reklamowanym na puszkach konkursie, w którym można było wygrać udział w locie samolotem bezwładnościowym (antygrawitacyjnym), używanym w ćwiczeniach pilotów wahadłowców kosmicznych. Należy tu nadmienić, że gratis był faktyczny, cztery puszki sprzedawane były w cenie trzech, to obniżało efektywną cenę jednej puszki o prawie siedemdziesiąt groszy względem sugerowanej ceny detalicznej.

Podobna sytuacja ma miejsce, gdy polski producent chce się pozbyć większych ilości swojego produktu przygotowanego na eksport i jedyne zakleja oryginalne opakowanie (opisane w obcych językach) przygotowaną na szybko naklejką w języku polskim. Taki produkt jest również traktowany w świetle polskiego prawa jako zdefektowany i jego cena powinna być adekwatnie obniżona. Co również nie jest ciągle respektowane przez większość polskich sprzedawców i producentów.